Gratie betekent het kwijtschelden of verminderen van een opgelegde straf door de Koning. Dit is een zeldzame maatregel die alleen in uitzonderlijke situaties wordt toegepast, zoals bij ernstige gezondheidsproblemen of nieuwe feiten na een veroordeling.
Wat houdt gratie in?
Gratie, zoals vastgelegd in artikel 122 van de Grondwet, kan een straf volledig of deels kwijtschelden, omzetten in een mildere straf of de voorwaarden aanpassen. De Koning verleent dit op advies van de minister van Justitie en Veiligheid.
Soorten gratie
- Remissie - Volledige of gedeeltelijke opheffing van de straf
- Commutatie - Vervanging door een minder zware straf
- Rehabilitatie - Herstel van reputatie na een definitieve veroordeling
Redenen voor gratie
Gratie kan worden overwogen om de volgende redenen:
- Ernstige medische situaties, zoals een terminale ziekte
- Veranderde omstandigheden na de uitspraak
- Humanitaire overwegingen
- Wanneer uitvoering van de straf disproportioneel zou zijn
Hoe werkt de aanvraagprocedure?
Een verzoek tot gratie moet worden ingediend bij de minister van Justitie en Veiligheid. De rechter die de straf heeft opgelegd, wordt om advies gevraagd. Vervolgens neemt de minister een beslissing, die door de Koning wordt bekrachtigd.
Geen garantie op gratie
Er is geen juridisch recht op gratie; het betreft een gunst van de Kroon. Slechts in zeer uitzonderlijke gevallen wordt een verzoek ingewilligd, wat betekent dat de meeste aanvragen worden afgewezen.
Gratie versus herziening
Gratie laat de veroordeling intact, maar wijzigt de straf. Bij een herziening wordt de veroordeling zelf opnieuw onderzocht, bijvoorbeeld bij nieuw bewijs van onschuld. Dit is een fundamenteel verschil tussen beide procedures.
Veelgestelde vragen over gratie
Wie mag gratie aanvragen en hoe gaat dat in zijn werk?
Gratie kan worden aangevraagd door de veroordeelde, diens advocaat of directe familie. Het verzoek dient schriftelijk te worden ingediend bij de minister van Justitie en Veiligheid, met een duidelijke uitleg van de redenen, zoals gezondheidsproblemen of humanitaire omstandigheden. Ondersteunende documenten, zoals medische rapporten, kunnen helpen. De minister beoordeelt het verzoek met input van de rechter.
Wat zijn de kansen op succes bij een gratieverzoek?
De kans op toekenning van gratie is klein, omdat het een uitzonderlijke gunst is. Jaarlijks worden slechts enkele verzoeken goedgekeurd, vaak in gevallen van terminale ziekte of dringende humanitaire redenen. Een goed onderbouwd verzoek met sterke argumenten kan de kans iets vergroten, maar succes is nooit gegarandeerd.
Wat onderscheidt gratie van een herziening?
Gratie verandert de straf, maar niet de veroordeling. Een herziening daarentegen betreft een nieuwe beoordeling van de zaak zelf, vaak bij nieuw bewijs. Gratie is een koninklijke beslissing, terwijl herziening een juridisch proces is via de Hoge Raad.
Is gedeeltelijke gratie mogelijk?
Ja, gratie kan gedeeltelijk worden verleend. Dit kan betekenen dat een deel van de straf wordt kwijtgescholden (remissie) of dat een zwaardere straf wordt vervangen door een lichtere (commutatie), zoals een gevangenisstraf die wordt omgezet in een werkstraf. De minister bepaalt wat passend is.
Hoe lang duurt de afhandeling van een gratieverzoek?
De verwerking van een gratieverzoek kan variëren van enkele maanden tot meer dan een jaar, afhankelijk van de complexiteit en de benodigde adviezen van bijvoorbeeld de rechter of het OM. Bij dringende situaties, zoals een levensbedreigende ziekte, kan het proces versneld worden. U ontvangt schriftelijk bericht over de uitkomst.
Relevante instanties in Rijswijk: Voor juridische ondersteuning kunt u contact opnemen met het Juridisch Loket Rijswijk. Zaken vallen onder de Rechtbank Den Haag (ressort).