Vaderschap: erkenning en gerechtelijke vaststelling
In het Nederlandse familierecht is het juridisch vaderschap niet altijd vanzelfsprekend. De biologische vader is niet automatisch de juridische vader. Hoe het vaderschap wordt vastgesteld, hangt af van de situatie: bent u getrouwd, ongehuwd of is er een geschil? In dit artikel leest u alles over erkenning, ontkenning en gerechtelijke vaststelling van het vaderschap.
Hoe ontstaat juridisch vaderschap?
Er zijn drie manieren waarop een man juridisch vader kan worden:
1. Van rechtswege (automatisch)
Als de moeder getrouwd is of een geregistreerd partnerschap heeft op het moment van de geboorte, wordt haar echtgenoot of partner automatisch de juridische vader. Dit geldt ook als hij niet de biologische vader is. Dit heet vaderschap van rechtswege (artikel 1:199 BW).
2. Door erkenning
Als de moeder niet getrouwd is, kan de biologische vader het kind erkennen. Erkenning is een formele rechtshandeling waarmee de man juridisch vader wordt. Erkenning kan plaatsvinden:
- Vóór de geboorte: prenatale erkenning bij de gemeente (burgerlijke stand)
- Bij de geboorteaangifte: tegelijk met de aangifte van de geboorte
- Na de geboorte: op elk moment bij de ambtenaar van de burgerlijke stand of bij notariële akte
3. Door gerechtelijke vaststelling
Als de vader het kind niet vrijwillig erkent, kan het vaderschap door de rechter worden vastgesteld op verzoek van de moeder of het kind. Dit wordt de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap genoemd (artikel 1:207 BW).
Erkenning: voorwaarden en procedure
Wie kan erkennen?
Iedere man kan een kind erkennen, mits aan de volgende voorwaarden is voldaan:
- De man is 16 jaar of ouder
- Er is toestemming van de moeder (bij een kind jonger dan 16 jaar) of van het kind zelf (bij 12 jaar en ouder)
- De man is niet de broer, opa of ander te nauw verwant familielid van het kind
- De man heeft niet al twee kinderen erkend die hij verwekt heeft met dezelfde vrouw (verbod op erkenning door een getrouwde man van buitenechtelijke kinderen is in 2023 afgeschaft)
Prenatale erkenning (vóór de geboorte)
Het is aan te raden om het kind vóór de geboorte te erkennen. Voordelen:
- Bij complicaties tijdens de bevalling is het vaderschap direct geregeld
- De vader staat direct op de geboorteakte
- Het kan gecombineerd worden met een verzoek om gezamenlijk gezag
U kunt de prenatale erkenning doen bij de gemeente waar de moeder staat ingeschreven. U heeft nodig: een geldig identiteitsbewijs en (schriftelijke) toestemming van de moeder.
Wat als de moeder geen toestemming geeft?
Als de moeder weigert toestemming te geven voor erkenning, kan de vader de rechtbank verzoeken om vervangende toestemming voor erkenning (artikel 1:204 lid 3 BW). De rechter weegt dan de belangen van de vader, de moeder en het kind af.
Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap
Als de vader het kind niet wil erkennen, kan de moeder of het kind de rechter vragen om het vaderschap gerechtelijk vast te stellen. Voorwaarden:
- De man is de verwekker van het kind (biologische vader)
- Of de man heeft als levensgezel van de moeder ingestemd met de daad die tot de verwekking heeft geleid (bijvoorbeeld bij kunstmatige inseminatie)
Bewijs
Het biologisch vaderschap kan worden bewezen door middel van een DNA-test. De rechter kan een DNA-onderzoek bevelen. Als de vermeende vader weigert mee te werken, kan de rechter daar consequenties aan verbinden.
Gevolgen
Als het vaderschap gerechtelijk wordt vastgesteld:
- De man wordt met terugwerkende kracht (vanaf de geboorte) de juridische vader
- Het kind krijgt erfrechten ten opzichte van de vader
- De vader wordt onderhoudsplichtig (alimentatie)
- De vader krijgt niet automatisch gezag — hiervoor is een apart verzoek nodig
Ontkenning van het vaderschap
In sommige gevallen kan het juridisch vaderschap worden ontkend:
Door de (juridische) vader
Een man die van rechtswege vader is geworden (door huwelijk), kan het vaderschap ontkennen als hij niet de biologische vader is. Hij moet een verzoek indienen bij de rechtbank binnen 1 jaar nadat hij bekend is geworden met het feit dat hij niet de biologische vader is.
Door de moeder
De moeder kan het vaderschap van haar echtgenoot ontkennen binnen 1 jaar na de geboorte.
Door het kind
Het kind kan het vaderschap ontkennen. Het kind moet dit doen binnen 3 jaar nadat het bekend is geworden met het feit dat de juridische vader niet de biologische vader is. Voor minderjarigen kan een bijzonder curator dit verzoek indienen.
Gezag en vaderschap
Juridisch vaderschap is niet hetzelfde als gezag. De vader die zijn kind erkent, krijgt niet automatisch het ouderlijk gezag. Voor gezamenlijk gezag moet de vader:
- Samen met de moeder het gezamenlijk gezag aanvragen bij de rechtbank (via het gezagsregister)
- Dit kan ook tegelijk met de prenatale erkenning worden geregeld
- Als de moeder niet meewerkt, kan de vader de rechter verzoeken om gezamenlijk gezag
Duo-moederschap
Sinds 2014 kan de vrouwelijke partner van de moeder automatisch juridisch ouder worden als zij getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben. Dit heet duo-moederschap. De vrouwelijke partner wordt dan van rechtswege juridisch ouder, vergelijkbaar met vaderschap van rechtswege.
Veelgestelde vragen
Is de biologische vader altijd de juridische vader?
Nee, de biologische vader is alleen juridisch vader als hij het kind heeft erkend, getrouwd is met de moeder, of als het vaderschap gerechtelijk is vastgesteld. Zonder een van deze stappen heeft de biologische vader geen juridische band met het kind.
Kan ik een kind erkennen dat niet van mij is?
Ja, erkenning vereist niet dat u de biologische vader bent. U kunt een kind erkennen met toestemming van de moeder (of het kind). Let op: erkenning schept juridische verplichtingen, waaronder onderhoudsplicht.
Wat kost erkenning?
Erkenning bij de ambtenaar van de burgerlijke stand is gratis. Als u erkenning bij notariële akte laat vastleggen, zijn er notariskosten.
Kan erkenning ongedaan worden gemaakt?
Erkenning kan worden vernietigd door de rechter als de erkenner niet de biologische vader is, en de erkenning onder dwang of dwaling tot stand is gekomen. Het kind, de moeder of de man die heeft erkend kan een verzoek tot vernietiging indienen.