Sectoren bestuursrechtspraak: welke rechter behandelt uw zaak?
Het Nederlandse bestuursrecht kent verschillende rechterlijke instanties die elk hun eigen type zaken behandelen. In welke sector uw zaak terechtkomt, hangt af van het onderwerp. In dit artikel vindt u een overzicht van de bestuursrechtelijke rechters en hun bevoegdheden.
Eerste aanleg: de rechtbank
De meeste bestuursrechtelijke zaken beginnen bij de rechtbank (sector bestuursrecht). Nederland heeft 11 rechtbanken die bestuursrechtelijke zaken behandelen. De rechtbank is bevoegd voor vrijwel alle besluiten van bestuursorganen waartegen beroep openstaat.
Hoger beroep: drie instanties
Na de rechtbank is hoger beroep mogelijk bij drie verschillende instanties, afhankelijk van het type zaak:
1. Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS)
De ABRvS behandelt hoger beroep in de meeste bestuursrechtelijke zaken:
- Omgevingsrecht: bouw- en milieuvergunningen, bestemmingsplannen, omgevingsplannen
- Vreemdelingenrecht: asiel, verblijfsvergunningen, uitzetting
- Subsidies en handhaving: subsidiebesluiten, handhavingsbesluiten
- Openbaarheid van bestuur: Woo-besluiten (voorheen Wob)
- Overige: alle bestuursrechtelijke zaken waarvoor geen andere hoger-beroepsrechter is aangewezen
2. Centrale Raad van Beroep (CRvB)
De CRvB is de hoger-beroepsrechter voor:
- Sociale zekerheid: WIA, WW, Ziektewet, Wajong, bijstand (Participatiewet), AOW, Wmo
- Ambtenarenzaken: geschillen over aanstelling, ontslag en arbeidsvoorwaarden van ambtenaren (na de Wnra deels verschoven naar de civiele rechter)
- Studiefinanciering: besluiten van DUO
3. College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb)
Het CBb behandelt:
- Economisch bestuursrecht: mededinging, telecom, energie, financiële markten
- Landbouw en visserij: subsidies, mestbeleid, visserijvergunningen
- Zorgverzekeringen: geschillen over de Zorgverzekeringswet
- Accountancy: tuchtrecht voor accountants
Bijzondere rechters
Belastingrecht
Belastingzaken worden behandeld door de belastingkamer van de rechtbank en in hoger beroep door het gerechtshof. Cassatie is mogelijk bij de Hoge Raad.
Hoge Raad
De Hoge Raad is de cassatierechter in het bestuursrecht. Cassatie is alleen mogelijk in belastingzaken. In andere bestuursrechtelijke zaken is de hoger-beroepsinstantie (ABRvS, CRvB of CBb) de hoogste rechter.
Overzicht bestuursrechtelijke rechtsgang
| Type zaak | Eerste aanleg | Hoger beroep | Cassatie |
|---|---|---|---|
| Omgevingsrecht | Rechtbank | ABRvS | Niet mogelijk |
| Vreemdelingenrecht | Rechtbank | ABRvS | Niet mogelijk |
| Sociale zekerheid | Rechtbank | CRvB | Niet mogelijk |
| Bijstand | Rechtbank | CRvB | Niet mogelijk |
| Mededinging | Rechtbank Rotterdam | CBb | Niet mogelijk |
| Belastingen | Rechtbank | Gerechtshof | Hoge Raad |
Welke rechtbank?
De relatief bevoegde rechtbank is in het bestuursrecht doorgaans:
- De rechtbank in het arrondissement waar de aanvrager woont (bij aanvragen)
- De rechtbank in het arrondissement waar het bestuursorgaan is gevestigd (bij handhaving)
Voor sommige zaken is een specifieke rechtbank aangewezen. Zo worden alle mededingingszaken behandeld door de rechtbank Rotterdam.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik bij welke rechter ik moet zijn?
In de beslissing op bezwaar staat altijd vermeld bij welke rechtbank u beroep kunt instellen. Als dit niet het geval is, kunt u contact opnemen met het Juridisch Loket of een advocaat.
Kan ik naar de Hoge Raad in bestuursrechtelijke zaken?
Alleen in belastingzaken is cassatie bij de Hoge Raad mogelijk. In andere bestuursrechtelijke zaken is de hoger-beroepsinstantie (ABRvS, CRvB of CBb) de hoogste rechter. Er is geen verdere beroepsmogelijkheid.
Heb ik een advocaat nodig bij de bestuursrechter?
Nee, in het bestuursrecht is een advocaat niet verplicht. U mag zelf procederen. Bij complexe zaken is juridische bijstand echter aan te raden.