Gelijke behandeling op het werk: uw rechten tegen discriminatie
Discriminatie op de werkvloer is verboden. Iedere werknemer heeft recht op gelijke behandeling, ongeacht afkomst, geslacht, leeftijd, religie, seksuele geaardheid of handicap. In dit artikel leest u welke wetten u beschermen, wanneer er sprake is van discriminatie en wat u ertegen kunt doen.
Welke wetten beschermen u?
Nederland kent meerdere wetten die discriminatie op het werk verbieden:
- Algemene wet gelijke behandeling (AWGB): verbiedt discriminatie op grond van godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat
- Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ): verbiedt discriminatie van mensen met een handicap of chronische ziekte
- Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid (WGBL): verbiedt leeftijdsdiscriminatie bij werk
- Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen (WGB m/v): verbiedt seksediscriminatie bij arbeid
- Artikel 1 Grondwet: het algemene discriminatieverbod
Wat is discriminatie op het werk?
Direct onderscheid
Van direct onderscheid is sprake als iemand op grond van een beschermd kenmerk anders wordt behandeld dan een ander in een vergelijkbare situatie. Voorbeelden:
- Een vrouw krijgt voor hetzelfde werk minder salaris dan een mannelijke collega
- Een sollicitant wordt afgewezen vanwege zijn of haar afkomst
- Een werknemer wordt niet bevorderd vanwege zijn leeftijd
Indirect onderscheid
Van indirect onderscheid is sprake als een ogenschijnlijk neutrale regel in de praktijk een bepaalde groep onevenredig benadeelt. Voorbeeld: een eis dat alle werknemers fulltime moeten werken, benadeelt vrouwen onevenredig omdat zij vaker parttime werken.
Intimidatie en seksuele intimidatie
Ook intimidatie (pesten, belediging, vernedering) die verband houdt met een beschermd kenmerk is een vorm van discriminatie. Seksuele intimidatie op het werk is eveneens verboden.
Wanneer is onderscheid maken wél toegestaan?
In sommige gevallen is het maken van onderscheid objectief gerechtvaardigd:
- Wezenlijke functie-eis: als het kenmerk een wezenlijke vereiste is voor de functie (bijv. een mannelijke rolspeler voor een mannenrol)
- Voorkeursbeleid: positieve discriminatie om achterstandsgroepen te bevorderen (onder strikte voorwaarden)
- Leeftijdsonderscheid: als er een objectieve rechtvaardiging is (bijv. een minimumleeftijd voor bepaalde functies op grond van veiligheid)
- Identiteitsgebonden organisaties: kerkelijke of levensbeschouwelijke organisaties mogen onder voorwaarden onderscheid maken op grond van godsdienst
Beschermde gronden en voorbeelden
| Beschermde grond | Voorbeeld van discriminatie |
|---|---|
| Geslacht | Loonverschillen m/v, ontslag wegens zwangerschap |
| Leeftijd | Niet aannemen van 50-plussers, verplicht pensioen |
| Afkomst/ras | Afwijzing sollicitant vanwege naam of uiterlijk |
| Handicap/ziekte | Ontslag wegens chronische ziekte, geen aanpassing werkplek |
| Seksuele gerichtheid | Ontslag of pesten vanwege homo- of biseksualiteit |
| Religie | Verbod op hoofddoek zonder objectieve rechtvaardiging |
| Zwangerschap | Niet verlengen contract vanwege zwangerschap |
Wat kunt u doen bij discriminatie?
Stap 1: Documenteer de discriminatie
Houd een logboek bij van discriminerende incidenten: wat gebeurde er, wanneer, wie waren erbij, zijn er getuigen? Bewaar e-mails, berichten en andere bewijsstukken.
Stap 2: Meld het intern
Meld de discriminatie bij uw leidinggevende, HR-afdeling of vertrouwenspersoon. De werkgever is verplicht om discriminatie aan te pakken.
Stap 3: College voor de Rechten van de Mens
U kunt een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens (voorheen: Commissie Gelijke Behandeling). Het College onderzoekt of er sprake is van discriminatie en geeft een oordeel. Dit oordeel is niet bindend, maar heeft wel gezag en wordt door rechters meegewogen. De procedure is gratis.
Stap 4: Juridische stappen
U kunt naar de kantonrechter stappen om:
- Schadevergoeding te vorderen (materieel en immaterieel)
- Herstel van de situatie te eisen (bijv. alsnog bevordering)
- Ontbinding van de arbeidsovereenkomst te vorderen met een billijke vergoeding als de werkgever discrimineert
Bescherming tegen benadeling (victimisatie)
Als u een klacht indient over discriminatie, bent u beschermd tegen benadeling (victimisatie). De werkgever mag u niet ontslaan, degraderen of op andere wijze benadelen omdat u een klacht heeft ingediend. Dit geldt ook voor getuigen die een klacht ondersteunen.
Veelgestelde vragen
Mag mijn werkgever vragen naar mijn leeftijd bij een sollicitatie?
De werkgever mag naar uw geboortedatum vragen voor administratieve doeleinden, maar mag deze informatie niet gebruiken als selectiecriterium tenzij er een objectieve rechtvaardiging is (bijv. een wettelijke minimumleeftijd).
Mag mijn werkgever een hoofddoekverbod hanteren?
Een algemeen verbod op het dragen van religieuze uitingen op het werk kan indirect discriminerend zijn. Het is alleen toegestaan als er een objectieve rechtvaardiging is, bijvoorbeeld een neutraliteitsbeleid dat consequent wordt toegepast op alle religieuze en politieke uitingen.
Wat als ik word ontslagen vanwege zwangerschap?
Ontslag wegens zwangerschap is verboden. Als u kunt aantonen dat uw zwangerschap de reden was voor het ontslag, is het ontslag vernietigbaar. U kunt herstel van de dienstbetrekking en schadevergoeding vorderen.
Kan ik anoniem een klacht indienen?
Bij het College voor de Rechten van de Mens is een anonieme klacht niet mogelijk — het College behandelt klachten op naam. Bij de Inspectie SZW kunt u wel anoniem een melding doen van discriminatie op de werkvloer.